پوسیدگی دندان کودکان یکی از مشکلاتی است که از سنین پایین میتواند سلامت دهان و دندان کودک را تحت تاثیر قرار دهد. از همین رو مصرف مکرر خوراکیهای شیرین، رعایت نکردن بهداشت دهان و تجمع پلاک دندانی از عوامل مهم ایجاد پوسیدگی هستند و تشخیص زودهنگام پوسیدگی و درمان آن، از پیشرفت آسیب و ایجاد درد و عفونت جلوگیری میکند. دکتر لبلا آذرنوش، دندانپزشک اطفال با بررسی وضعیت دندانهای کودک میتواند به تشخیص بهموقع پوسیدگی و انتخاب روش درمان مناسب کمک کند.
مهمترین علت پوسیدگی دندان در کودکان
به طور معمول پوسیدگی دندان کودکان در اثر ترکیبی از عوامل تغذیهای، بهداشتی و شرایط دهان ایجاد میشود از همین رو شناخت این عوامل به والدین کمک میکند با اصلاح عادتهای روزانه، احتمال پوسیدگی دندان کودک را کاهش دهند.
مصرف زیاد خوراکیها و نوشیدنیهای شیرین
مصرف مکرر شکلات، آبنبات، بیسکویت، کیک و نوشیدنیهای شیرین باعث افزایش تماس قند با سطح دندانها میشود. باکتریهای موجود در پلاک دندانی از این قندها استفاده کرده و اسید تولید میکنند و تکرار این فرایند به مرور مینای دندان را ضعیف کرده و زمینه ایجاد پوسیدگی را فراهم میکند همچنین مصرف خوراکیهای شیرین بین وعدههای اصلی، خطر پوسیدگی را بیشتر میکند.
بیشتر بخوانید: پوسیدگی دندان شیری کودکان
رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان
تمیز نکردن منظم دندانها باعث تجمع پلاک روی سطح دندان میشود. پلاک دندانی حاوی باکتریهایی است که با مصرف قند، اسید تولید میکنند و به مینای دندان آسیب میزنند. مسواک زدن منظم با خمیردندان حاوی فلوراید و تمیز کردن مناسب فضای بین دندانها، به کاهش تجمع پلاک و پیشگیری از پوسیدگی کمک میکند.
مصرف مکرر شیر یا نوشیدنی هنگام خواب
خوابیدن کودک با شیشه شیر، شیر طعمدار یا نوشیدنیهای شیرین باعث میشود دندانها برای مدت طولانی در معرض مواد قندی قرار بگیرند. کاهش جریان بزاق در زمان خواب نیز توانایی طبیعی دهان برای پاکسازی سطح دندانها را کمتر میکند به همین دلیل، باقی ماندن شیر یا نوشیدنی شیرین روی دندانها در طول شب میتواند احتمال پوسیدگی را افزایش دهد.
مسواک زدن نادرست یا ناکافی
کودکان در سالهای ابتدایی زندگی برای تمیز کردن کامل دندانها به کمک والدین نیاز دارند. مسواک زدن سریع یا نادرست باعث میشود بخشهایی از دندان، بهویژه شیارهای سطح جونده و نواحی بین دندانها، بهخوبی تمیز نشوند و باقی ماندن پلاک در این قسمتها شرایط مناسبی برای شروع و پیشرفت پوسیدگی ایجاد میکند.
مراجعه دیرهنگام به دندانپزشک
معاینه منظم دندانها به شناسایی پوسیدگی در مراحل اولیه کمک میکند. برخی پوسیدگیها در ابتدا درد یا علامت مشخصی ندارند و تنها با معاینه دندانپزشک تشخیص داده میشوند. مراجعه دورهای به دندانپزشک اطفال، فرصت مناسبی برای بررسی سلامت دندانها و دریافت توصیههای پیشگیرانه متناسب با شرایط کودک است.
ویدئوی زیر را مشاهده کنید؛ این ویدئو درخصوص پوسیدگی سطحی دندان است.
پوسیدگی سطحی دندان
علائم و نشانههای پوسیدگی دندان در کودکان
پوسیدگی دندان همیشه از ابتدا با درد همراه نیست و گاهی ابتدا به شکل تغییر رنگ یا لکه روی دندان دیده میشود. توجه والدین به این نشانهها و مراجعه بهموقع به دندانپزشک، از پیشرفت پوسیدگی و آسیب بیشتر دندان جلوگیری میکند.
- ایجاد لکههای سفید، زرد، قهوهای یا سیاه روی سطح دندان
- حساسیت دندان هنگام مصرف مواد غذایی سرد، گرم یا شیرین
- احساس درد یا ناراحتی هنگام غذا خوردن
- مشاهده سوراخ یا حفره روی دندان
- بوی نامطبوع مداوم دهان
- گیر کردن مکرر مواد غذایی بین دندانها
- تورم یا قرمزی لثه اطراف دندان آسیبدیده
- بیقراری کودک هنگام خوردن غذا یا نوشیدنی
مراحل پوسیدگی دندان کودکان
پوسیدگی دندان بهتدریج پیشرفت میکند و در صورت تشخیص زودهنگام، درمان آن سادهتر خواهد بود. شدت آسیب از تغییرات اولیه در مینای دندان شروع میشود و در مراحل پیشرفته میتواند به بخشهای داخلی دندان برسد.
مرحله اول؛ ایجاد لکههای اولیه روی مینای دندان
در ابتدای پوسیدگی، ممکن است لکههای سفید و مات روی سطح دندان ظاهر شوند. این تغییر نشاندهنده شروع از دست رفتن مواد معدنی مینای دندان است. در این مرحله هنوز حفرهای در دندان ایجاد نشده و توجه به بهداشت دهان، تغذیه و دریافت فلوراید اهمیت زیادی دارد.
مرحله دوم؛ تغییر رنگ و آسیب به مینای دندان
با ادامه روند پوسیدگی، لکههای اولیه میتوانند به رنگهای زرد، قهوهای یا تیره تغییر کنند. در این مرحله، ساختار مینای دندان ضعیفتر شده و ممکن است سطح دندان دچار آسیب و حفره شود. تشخیص و درمان در این مرحله از گسترش پوسیدگی به قسمتهای عمیقتر دندان جلوگیری میکند.
مرحله سوم؛ رسیدن پوسیدگی به عاج دندان
در صورت پیشرفت پوسیدگی، آسیب از مینای دندان عبور کرده و به عاج میرسد. در این مرحله کودک هنگام خوردن مواد شیرین، سرد یا گرم دچار حساسیت یا درد میشود پس درمان دندان در این مرحله اهمیت زیادی دارد تا آسیب به پالپ دندان گسترش پیدا نکند.
مرحله چهارم؛ درگیری پالپ و ایجاد درد شدید
اگر پوسیدگی درمان نشود، باکتریها به بخش داخلی دندان یعنی پالپ میرسند و التهاب یا عفونت ایجاد میکنند. درد شدید، حساسیت مداوم، تورم لثه و حتی تشکیل آبسه از نشانههای این مرحله هستند. در چنین شرایطی، دندانپزشک اطفال با توجه به میزان آسیب، روش درمان مناسب را تعیین میکند.
مرحله پنجم؛ آسیب شدید و احتمال از دست رفتن دندان
در مراحل پیشرفته، بخش زیادی از ساختار دندان تخریب میشود و عفونت میتواند بافتهای اطراف را نیز درگیر کند. در این شرایط، حفظ دندان به شدت آسیبدیده دشوارتر میشود و درمان به موقع اهمیت بیشتری پیدا میکند. هدف اصلی درمان در این مرحله، کنترل عفونت، حفظ سلامت دهان و در صورت امکان نگهداری دندان تا زمان طبیعی افتادن آن است.
بیشتر بخوانید: جلوگیری از پوسیدگی دندان کودکان
روشهای تشخیص پوسیدگی دندان در کودکان
تشخیص پوسیدگی دندان کودکان با معاینه دقیق دندانها آغاز میشود و شدت آسیب، محل پوسیدگی و وضعیت بافتهای اطراف نیز بررسی میشود. در برخی موارد، برای شناسایی پوسیدگیهای پنهان یا بررسی عمق آسیب به روشهای تشخیصی تکمیلی نیاز است.
- دندانپزشک با بررسی ظاهری دندانها، وجود لکههای سفید، تغییر رنگ، حفره یا آسیبهای قابل مشاهده را ارزیابی میکند.
- میزان درد، حساسیت دندان، عادات غذایی و نحوه رعایت بهداشت دهان و دندان از مواردی هستند که در تشخیص علت و شدت پوسیدگی اهمیت دارند.
- رادیوگرافی دندان در صورت نیاز، پوسیدگیهایی را که در معاینه ظاهری قابل مشاهده نیستند نشان میدهد و میزان گسترش آسیب در قسمتهای داخلی دندان را مشخص میکند.
- در صورت وجود تورم، التهاب یا نشانههای عفونت، دندانپزشک وضعیت لثه و بافتهای اطراف دندان را نیز بررسی میکند تا درمان مناسب انتخاب شود.
راههای درمان پوسیدگی دندان کودکان
درمان پوسیدگی دندان کودکان بر اساس شدت آسیب، محل پوسیدگی و وضعیت دندان تعیین میشود. در مراحل ابتدایی، تقویت مینای دندان با فلوراید و اصلاح عادات بهداشتی و غذایی در برنامه درمانی قرار میگیرد. اگر پوسیدگی باعث ایجاد حفره شده باشد بخش آسیبدیده دندان برداشته و با مواد ترمیمی مناسب بازسازی میشود.
در پوسیدگیهای عمیقتر که پالپ دندان درگیر شده است، درمانهای تخصصی مانند پالپوتومی دندان برای حفظ دندان شیری انجام میشود. اگر دندان به شدت تخریب شده باشد و امکان حفظ آن وجود نداشته باشد، دندانپزشک درباره کشیدن دندان و در برخی شرایط استفاده از فضا نگهدارنده تصمیمگیری میکند. انتخاب روش درمان باید پس از معاینه و بررسی دقیق وضعیت دندان انجام شود.
برای دریافت نوبت از دکتر لیلا آذرنوش بهترین دندانپزشک اطفال در تهران با شماره مطب تماس بگیرید.
چه زمانی برای پوسیدگی دندان کودک باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟
مراجعه به دندانپزشک نباید به شروع درد یا ایجاد حفره بزرگ روی دندان موکول شود. بررسی زودهنگام تغییرات دندان، احتمال پیشرفت پوسیدگی و نیاز به درمانهای پیچیدهتر را کاهش میدهد؛ دکتر لیلا آذرنوش نیز در معاینه دندان کودکان، وضعیت دندانها و نشانههای پوسیدگی را بررسی میکند.
- مشاهده لکههای سفید، زرد، قهوهای یا سیاه روی دندان کودک
- شکایت کودک از درد یا حساسیت دندان
- درد هنگام خوردن مواد غذایی شیرین، سرد یا گرم
- مشاهده سوراخ یا حفره روی دندان
- تورم، قرمزی یا التهاب لثه اطراف دندان
- بوی نامطبوع مداوم دهان
- گیر کردن مکرر مواد غذایی بین دندانها
- بیقراری کودک هنگام غذا خوردن
- شکستن یا تغییر شکل بخشی از دندان
- مشاهده نشانههای عفونت مانند تورم صورت یا ایجاد آبسه
نتیجهگیری
پوسیدگی دندان کودکان با توجه به شدت و مرحله پیشرفت، روشهای تشخیص و درمان متفاوتی دارد. رعایت بهداشت دهان، کاهش مصرف خوراکیهای شیرین و معاینه منظم دندانها از مهمترین اقدامات برای حفظ سلامت دندانهای کودک هستند. از همه مهمتر والدین بهتر است حتی در صورت نبود درد، تغییرات ظاهری دندانها را جدی بگیرند و برای بررسی دقیق به دندانپزشک اطفال مراجعه کنند تا پوسیدگی در مراحل اولیه شناسایی و درمان شود.